LC (26-09): Ik weet nog niet precies wie ik ben

Er is iets aan de hand met jongeren in Nederland. Twee ontwikkelingen die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken hebben, vallen recentelijk samen: zowel de leesvaardigheid als de acceptatie van homoseksualiteit onder jongeren nemen af. Niet dat het een automatisch tot het ander leidt. Maar gezien de vele reacties raakt het ons. Waarom? Zijn het effecten van een onderstroom bij de jeugd?  Wat voor mens proberen we als samenleving eigenlijk van een jongere te maken? 

In het onderwijs is dat met de wettelijk verplichte leerlingvolgsystemen, een volg- en meetbaar mens. Al werden de kleutertoetsen sinds 2023 op scholen verboden. Het leren voor de toets en het risico van een ‘off-day’ waren zwaarwegende argumenten. Zodra je iets uitsluitend gaat waarderen omdat het meetbare opbrengsten heeft, verlies je – zo mogelijk- de betekenis van de activiteit zelf. Want hoe scoor je spelen, ontdekken, uitvinden en proberen?

Zo zie ik onze tijd: van grote problemen en grote verhalen. Van ernst. Waar talkshows, podcasts en influencers ons voortdurend een richting opduwen. Is er nog ruimte voor verveling of fantasie? Spel, zonder direct rendement? Zo is ook het lezen. Een oefening in het bewonen van een andere werkelijkheid. Uit jezelf stappen en meeleven met iemand die anders is. Literatuur kan een oefenruimte zijn voor inlevingsvermogen. Je hoeft niet gelijk te zijn om iemands wereld binnen te gaan. Natuurlijk spelen we nog, maar houden we in onze samenleving jongeren niet te veel voor dat het ergens toe moet dienen? Ook verliefd worden, sjansen en vrijen zijn vormen van spel. Je oefent in een zich ontwikkelende geaardheid. Maar hoe vrij is het spel als er een label uit moet rollen, de letterbak die sommige queers en niet-queers zien als weerstand tegen verdere homo-acceptatie? Zelf ontdek ik nog steeds dat ik niet precies weet wie ik ben. We proberen de complexe wereld steeds sterker te ordenen met stickers. Eten herontdekken we op info over voedingswaarden, keurmerken, maakwijze en herkomst. Ja, dat geeft houvast. Een label maakt zichtbaar wat eerder onzichtbaar was, het geeft een gemeenschap – een subcultuur - een stem. Zodat we mensen trotseren met de vraag: wat ben jij? Welke identiteit, categorie of opleiding? Een label kan een deur openen, maar ook een deur worden die dichtvalt. Een mens is geen product dat je kunt classificeren zonder dat die classificatie iets met hem doet. Het was bevrijdend om te kunnen zeggen: ik val óók op jongens. Als de samenleving niet akkoord gaat met een onduidelijk antwoord, kan er ook vrijheid verdwijnen. Je zou dan makkelijk in de overdrive kunnen gaan, met alle reacties van dien.

Een roman laat een werkelijkheid open, zoals spel de uitkomst openlaat. Laten jonge mensen ook een tijdje open mogen blijven. Ik pleit voor die off-day: niet onmiddellijk weten wat je wordt. Laat ze spelen. En als ze vallen, help ze onvoorwaardelijk overeind. We hoeven niet alles te optimaliseren, te benoemen. Ik weet nog niet precies wie ik ben. Dat is geen gebrek, maar een teken dat er nog iets te ontdekken valt.

Deze bijdrage verscheen afgelopen zaterdag 26 september in de Leeuwarder Courant