Het herwaarderen van wachten

 Vorige maand keek ik deze video.

En daarom dook ik in het laatste boek van de Wachter. Met name vanwege het voorbeeld dat hij noemt over het gebruik van Bol.com. Ik noem het zelf 'het Zalando-denken.' 

Zo is Dirk de Wachter inmiddels ook een aptoniem: zijn achternaam is overeenkomstig met het beroep.... 

In Wachten. Een levenshouding benadert Dirk de Wachter wachten niet als een tijdelijke hinder of een praktisch probleem, maar als een fundamentele dimensie van het menselijk bestaan. Wachten maakt zichtbaar dat het leven zich niet laat afdwingen of versnellen zonder verlies aan betekenis. Filosofisch sluit dit aan bij het existentieel denken waarin de mens wordt opgevat als een onvoltooid, tijdelijk en kwetsbaar wezen. 

De Wachter laat zien dat de moderne mens deze kwetsbaarheid steeds minder verdraagt en haar probeert te neutraliseren. De consumptiemaatschappij belooft verlichting door onmiddellijke vervulling, maar ontneemt daarmee juist de mogelijkheid om met onzekerheid en gemis om te gaan. Wachten confronteert ons met eindigheid en oncontroleerbaarheid, precies datgene wat in een op efficiëntie gerichte cultuur wordt gemeden.

De transformatie van tijd

Een centrale inzet van De Wachters kritiek betreft de manier waarop tijd wordt begrepen. In de consumptiemaatschappij is tijd verworden tot een meetbare en beheersbare hulpbron. Tijd moet renderen, mag niet leeg zijn en moet voortdurend worden gevuld. In deze logica verschijnt wachten als verspilling of falen. De Wachter keert zich tegen deze instrumentele tijdsopvatting en verdedigt een beleefde, kwalitatieve tijd waarin betekenis kan ontstaan. Wachten herstelt de ervaring dat niet alle waarde zich laat plannen of optimaliseren. Daarmee positioneert hij zich in een lange filosofische traditie die waarschuwt voor de reductie van het leven tot productiviteit en functionaliteit.

Het consumentensubject en de ontkenning van verlangen

De Wachter beschrijft impliciet een nieuw mensbeeld dat door de consumptiemaatschappij wordt voortgebracht. De moderne mens verschijnt niet langer primair als een zoekend en verlangend wezen, maar als een consument die tekorten onmiddellijk moet oplossen. Verlangen wordt gereduceerd tot een probleem dat zo snel mogelijk moet worden ingevuld. Leegte en onbehagen worden gezien als defecten die behandeling of afleiding vereisen. Tegenover dit consumentensubject plaatst De Wachter de ervaring van wachten, waarin verlangen niet direct wordt bevredigd maar mag blijven bestaan. Juist in die openheid krijgt verlangen diepte en richting, in plaats van te verdampen in een reeks kortstondige vervullingen.

Leegte, gemis en de waarde van het negatieve

Een filosofisch cruciaal element in De Wachters denken is zijn rehabilitatie van gemis en leegte. Waar de consumptiemaatschappij elke vorm van negativiteit probeert uit te bannen, benadrukt De Wachter dat betekenis juist ontstaat in de confrontatie met tekort. Leegte is geen fout in het systeem, maar een constitutief onderdeel van het menselijk bestaan. Wachten dwingt de mens om deze leegte niet onmiddellijk te vullen, maar te verdragen. In die zin is wachten een oefening in volwassenheid: het vermogen om niet alles te willen oplossen, te bezitten of te begrijpen. De Wachter sluit hiermee aan bij psychoanalytische en existentiële inzichten waarin verlangen onlosmakelijk verbonden is met gemis.

Relaties buiten de logica van rendement

De Wachters kritiek strekt zich ook uit tot menselijke relaties, die steeds vaker worden beoordeeld in termen van nut, efficiëntie en wederzijds rendement. In een consumptieve cultuur moeten relaties iets opleveren: geluk, bevestiging, groei. Tijd voor de ander wordt schaars en doelgericht. De Wachter verzet zich tegen deze instrumentalisering en benadrukt het belang van trage, aandachtige nabijheid. Wachten bij de ander, zonder plan of oplossing, is in zijn visie een ethische houding. Het erkent dat de ander niet kan worden gereduceerd tot een middel voor eigen welzijn of succes. In dat wachten ontstaat een vorm van zorgzaamheid die niet maakbaar is, maar wel essentieel.

De illusie van maakbaar geluk

Ten slotte ontmaskert De Wachter de consumptiemaatschappelijke belofte dat geluk maakbaar en verkrijgbaar is. Het idee dat het juiste leven het resultaat is van correcte keuzes en adequate consumptie legt een zware morele last bij het individu. Wie ongelukkig is, heeft blijkbaar gefaald. De Wachter toont aan dat dit denken geen ruimte laat voor kwetsbaarheid, rouw en tragiek. Wachten doorbreekt deze illusie door te erkennen dat veel in het leven niet te sturen of te controleren valt. Het leven ontvouwt zich in zijn eigen tempo, en betekenis laat zich niet afdwingen.

Tot slot: wachten als verzet

In filosofisch perspectief verschijnt wachten bij Dirk de Wachter als meer dan een persoonlijke deugd. Het is een existentiële, ethische en impliciet politieke houding die weerstand biedt aan versnelling, de vermarkting van het leven en maakbaarheidsdenken. 

Door te wachten weigert de mens zich volledig te onderwerpen aan de logica van de markt. Wachten herstelt ruimte voor betekenis, aandacht en menselijkheid in een cultuur die deze waarden systematisch onder druk zet.

Kort, in zes punten

Dirk de Wachter bekritiseert de consumptiemaatschappij in zes punten: 

1. De illusie van onmiddellijke bevrediging

2. Overdaad aan keuzes leidt tot onrust

3. Efficiëntiedenken verdringt de menselijke maat

4. Consumptie vult leegte niet op

5. Relaties worden vermarkt

6. Het idee dat geluk maakbaar is

"Leegte wordt verdooft" vond ik een mooie, scherpe gedachte. Tegenover dit denken stelt De Wachter het wachten als een noodzakelijke tegenkracht: een vorm van verzet die ruimte schept voor betekenis, mildheid, liefde en authenticiteit.