Oceanisch gevoel

Ik herkende gisteren, op mijn vakantie, een onbevangen gevoel mij mij zelf. En ik schreef op: - er is tijd, - buiten schijnt de zon, - ik ben niet thuis/ er zijn andere geuren en - opgeruimdheid. En ik dacht aan het 'oceanische gevoel' waar ik wel eens over hoorde.

Het oceanisch gevoel is een filosofisch en psychologisch begrip dat verwijst naar een diep gevoel van eenheid, grenzeloosheid en verbondenheid met het geheel van het bestaan — alsof het zelf oplost in iets oneindigs, zoals een druppel in de oceaan. Het begrip werd vooral bekend door een briefwisseling tussen Romain Rolland (Franse schrijver en mysticus) en Sigmund Freud (psychoanalyticus). Rolland schreef het op.

Oorsprong van het begrip

De term “sentiment océanique” komt van Romain Rolland (1866–1944).Hij gebruikte het om een religieus gevoel te beschrijven dat niet per se verbonden is aan een specifieke religie, maar eerder een directe ervaring van het oneindige:“Het gevoel van eeuwigheid, een gevoel van iets grenzeloos, van iets als de oceaan.”

Rolland zag dit als de bron van alle religieuze beleving — een onmiddellijke intuïtie van eenheid met het universum.

Freud’s interpretatie

Freud reageerde in zijn boek Das Unbehagen in der Kultur (1930) (Het onbehagen in de cultuur). Hij schreef dat hij dit gevoel zelf niet kende, maar het psychologisch probeerde te verklaren: volgens hem was het oceanisch gevoel een restgevoel uit de kindertijd, waarin het kind nog geen onderscheid ervaart tussen zichzelf en de buitenwereld.

Met andere woorden:

Rolland: ziet het oceanisch gevoel als een spirituele waarheid.

Freud: ziet het als een psychologische regressie naar een vroeg stadium van ontwikkeling.

Spirituele betekenis

In spirituele of mystieke tradities wordt het oceanisch gevoel vaak herkend als een ervaring van eenwording of verlichting. Het wordt bijvoorbeeld geassocieerd met:

Boeddhistische samadhi (volledige meditatieve eenheid);
Mystieke ervaringen in christendom of soefisme;
De niet-dualiteit van hindoeïstisch Advaita Vedanta;
Het gevoel van “één zijn met de natuur” dat dichters als Wordsworth of Spinoza beschreven.

In die context is het geen regressie, maar juist een bewustzijnsverruiming waarin het ego oplost in een groter geheel.

Moderne duiding

In de psychologie, neurowetenschap en filosofie van de geest wordt het oceanisch gevoel soms gekoppeld aan:

Verminderde activiteit in de default mode network (het hersengebied dat met ego en zelfbesef te maken heeft);
Toestanden van flow, diepe meditatie of psychedelische ervaring;
Een intens gevoel van vrede, verbondenheid en tijdloosheid.

Het wordt ook gezien als een mogelijke bron van creativiteit en intuïtie, ecologisch bewustzijn, want:“ik ben niet los van de natuur." Oftewel: innerlijke rust of spiritueel ontwaken.

Het oceanisch gevoel is dan een intens gevoel van eenheid met het bestaan, waarin de grenzen tussen ‘ik’ en ‘wereld’ wegvallen — ervaren als tijdloos, grenzeloos en vervuld van vrede. Het is tegelijk een psychologisch fenomeen, een mystieke ervaring en een filosofisch thema over de aard van het

Beelden uit de kunsten, hierbij gezocht

Manfred_and_the Alpine Witch - John Martin (1837)